Zaskakujący powrót krztuśca, kulinarne mity i rewolucja softcare: Co musisz wiedzieć?

Koniec roku to idealny moment, żeby rzucić okiem na to, co naprawdę ważnego działo się w świecie zdrowia. Wybrałam dla Was tematy, które bezpośrednio dotyczą Waszego życia – zamiast kolejnych obietnic o cudownych dietach, dostaniecie fakty poparte badaniami i strategie, które możecie zastosować od zaraz.

Krztusiec: choroba z przeszłości znów atakuje

Ponad 32 tysiące przypadków krztuśca w Polsce w 2024 roku – rok wcześniej było ich zaledwie 900. To nie pomyłka. Mówimy o 30-krotnym wzroście zachorowań na chorobę, którą wiele z nas już dawno wykreśliło z listy zagrożeń.

Krztusiec to znacznie więcej niż tylko uporczywy kaszel. Dla niemowląt, które nie ukończyły jeszcze cyklu szczepień, może być śmiertelny. Ta informacja dotyczy Cię bezpośrednio, jeśli jesteś w ciąży, masz małe dziecko, planujesz kolejne lub po prostu spędzasz czas z niemowlętami w roli babci, cioci czy przyjaciółki.

Od 15 października 2024 roku dostępne są bezpłatne szczepienia przeciw krztuścowi dla kobiet w ciąży (między 27. a 36. tygodniem). Problem? Świadomość wciąż jest znikoma – wiele przychodni nawet nie wspomina pacjentkom o tej możliwości.

Protip: Jeśli spodziewasz się dziecka, sama zapytaj lekarza o szczepionkę – przeciwciała przekażesz maluchowi jeszcze przed porodem. Gdy w Twoim otoczeniu ktoś kaszle dłużej niż 2 tygodnie, nie lekceważ tego. Dorośli przechodzą krztusiec łagodniej, ale stanowią zagrożenie dla najmłodszych. Sprawdź swoją książeczkę szczepień – odporność wygasa po około 5-10 latach!

Gotowanie w domu nie gwarantuje zdrowego jedzenia

Badanie Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health zaskoczyło nawet ekspertów: ponad połowa kalorii spożywanych w domach amerykańskich pochodzi z żywności ultraprzetworzonej (UPF). Grudniowe analizy opublikowane w JAMA Oncology idą dalej: kobiety poniżej 50. roku życia, które jedzą dużo UPF, są bardziej narażone na stany przedrakowe jelita grubego.

To burzy mit, że domowa kuchnia automatycznie oznacza zdrowe odżywianie. Jeśli Twój obiad składa się z gotowego sosu z torebki, przyprawy typu „fix”, mrożonych gotowców czy jogurtu owocowego z długą listą składników – nadal jesz ultraprzetworzoną żywność. A ta zaburza mikrobiotę jelitową, pogarsza samopoczucie i utrudnia powrót do formy po ciąży.

Jak rozpoznać UPF?

Protip: Nie musisz wszystkiego robić od podstaw. Zrób przegląd swoich szafek kuchennych. UPF to produkty zawierające składniki, których nie znajdziesz w typowej kuchni – emulgatory, syrop glukozowo-fruktozowy, sztuczne barwniki. Sprytna zasada 80/20: Zamiast kupować gotowy jogurt owocowy (często UPF), weź naturalny i dodaj mrożone owoce. To 30 sekund więcej, a eliminujesz chemię szkodzącą mikrobiocie i nastrojowi.

Rewolucja w fitnessie: witaj, softcare!

Czas rygorystycznych diet i wyniszczających treningów HIIT dobiega końca. Raporty trendowe na 2025 rok (Global Wellness Summit, The Silencio) są jednoznaczne: nadchodzi era softcare.

Softcare to filozofia stawiająca na regulację układu nerwowego zamiast maksymalnego spalania kalorii. Pytanie zmienia się z „ile spaliłam?” na „jak się czuję?”.

Poznaj nowe pojęcia:

• Cortisol Conscious Workouts – treningi świadome kortyzolu (pilates, spacery, joga, wolny trening siłowy),
• Cozy Cardio – cardio w domu, w piżamie, przy ulubionym serialu, bez presji na wynik.

Jeśli żyjesz w ciągłym stresie (praca, dom, dzieci, mental load), Twój kortyzol i tak jest podwyższony. Intensywny trening to jak dolanie benzyny do ognia – organizm przechodzi w tryb przetrwania i magazynuje tłuszcz zamiast go spalać.

Protip: Gdy po treningu czujesz się „zajechana” zamiast „naładowana”, to sygnał alarmowy – Twój kortyzol jest za wysoki. Dla kobiety 30+ w stresie, 20 minut spokojnego pilatesu może przynieść lepsze efekty odchudzające (przez redukcję stanu zapalnego) niż godzina biegania. W 2025 roku bycie „soft” dla siebie to najbardziej efektywna strategia zdrowotna.

Profilaktyka 40 Plus – zostało niewiele czasu

Program „Profilaktyka 40 Plus” przedłużono do końca grudnia 2024 roku. Trwają dyskusje o jego kontynuacji lub modyfikacji w formie programu „Moje Zdrowie” od maja 2025.

Pakiet dla kobiet obejmuje morfologię, cholesterol, glukozę, próby wątrobowe (AlAT, AspAT, GGTP), kreatynynę, badanie moczu oraz krew utajoną w kale.

Czego w nim brakuje (a warto dokupić)?

• TSH (tarczyca) – winowajca „wiecznego zmęczenia”, problemów z wagą i wypadania włosów,
• Ferrytyna (zapasy żelaza) – jej niedobór to plaga wśród kobiet w wieku rozrodczym.

Protip: Nie czekaj na idealną okazję. Jeśli masz co najmniej 40 lat, zaloguj się na Internetowe Konto Pacjenta już dziś. Nawet jeśli program się zmieni, aktualne wyniki z końca 2024 roku to świetny punkt wyjścia do noworocznych postanowień. Pamiętaj: tarczyca i ferrytyna to inwestycja, która często wyjaśnia przyczynę „wiecznego zmęczenia”.

Mental Load – niewidzialna praca, która Cię wykańcza

Grudzień 2024 przyniósł lawinę publikacji o „niewidzialnej pracy kobiet” – Mental Load. To znacznie więcej niż sprzątanie i gotowanie. To pamiętanie o szczepieniach dzieci, planowanie menu na tydzień, kupowanie prezentów, organizacja spotkań rodzinnych, monitorowanie stanów magazynowych papieru toaletowego.

Efekt? Decision Fatigue – zmęczenie decyzyjne. Stan, w którym mózg odmawia współpracy od nadmiaru drobnych decyzji. A każda z nich podnosi kortyzol, który bezpośrednio blokuje spalanie tkanki tłuszczowej, pogarsza regenerację po ciąży i obniża odporność.

Protip: Twoim celem na koniec roku nie jest „zrobienie wszystkiego”, ale „przetrwanie w zdrowiu”. Zastosuj metodę „Touch It Once” (Dotknij raz) – jeśli sprawa zajmuje mniej niż 2 minuty, zrób ją od razu. Jeśli więcej – wpisz na listę lub deleguj. I najważniejsze: dieta pudełkowa czy mrożonki na kilka dni to nie porażka, to inteligentne zarządzanie energią.

Twój plan działania

Zamiast listy postanowień pisanej 31 grudnia o 23:50, wypróbuj strategię małych kroków:

W tym tygodniu:

• sprawdź status swoich szczepień (i dzieci),
• przejrzyj szafki kuchenne pod kątem UPF,
• zamień jeden intensywny trening na spacer lub pilates.

Do końca grudnia:

• umów się na badania w ramach Profilaktyki 40+ (jeśli się kwalifikujesz),
• dokup prywatnie TSH i ferrytynę,
• napisz listę 3 rzeczy, które PRZESTANIESZ robić w 2025 (tak, PRZESTANIESZ!).

W 2025 roku:

• wypróbuj filozofię „softcare” w treningach,
• ogranicz UPF do 20% diety,
• przestań czuć się winna za bycie „wystarczająco dobrą” zamiast „perfekcyjną”.

Pamiętaj: zdrowie to nie sprint, to maraton. A maratonów nie biegnie się w maksymalnym tempie od startu do mety. Czasem najbardziej efektywną strategią jest zwolnienie i świadome gospodarowanie energią. Twoje ciało, Twoje zasady – ale oparte na nauce, nie na mitach.

Redakcja

W ozdrowiezadbaj.pl pomagamy kobietom wrócić do formy po ciąży lub w okresach wysokiego stresu. Dostarczamy realistyczne plany żywieniowe i treningowe do wdrożenia w domu.